A) HAMUR İŞLERİ
1. Hinkal
Mayalı hamur mantı kıvamında yarım avuç içi büyüklüğünde puf böreğine
benzer şekilde açılır ve içine az yağlı kavurma konur, mantı gibi
pişirilir.Yoğurtsuz ve üzerine yağ dökülmeden yenir.
2. Su Böreği
Ülkemizin diğer yörelerinde de yapılan su böreği Artvin'de de yapılır.
tere yağı ve içine konan Çiçil (uzayan) peynirle yapılması yöreye
özgüdür.
3. Garşo (Ekmek aşı)
Bayat ekmek üzerine tercihe göre tere yağlı sos dökülür.Sos, sadece tere
yağlı olabileceği gibi, mevsimine ve tercihe göre domates ve soğanlı ay
da yoğurtlu da olabilir.
4. Gaviçi (Gaşil,Papa)
Mısır veya buğday unu sıcak papa şeklinde pişirilir, ortası açılarak
eritilmiş tere yağ veya ayran konur. Kaşıkla alınan papa tere yağ veya
yarana bandırırlarak yenir.
5. Çimur
Yeni pişmiş mısır ekmeği tere yağ ile karıştırılır ve bulamaç şekline
gelene dek kaşık veya elle yoğrulduktan sonra ayran veya çay ile
afiyetle yenir.
6. Kete
Fırın , kuzine sobası veya tandırda arasına ceviz ve un karışımı
katılarak pişirilen ekmek.
7. Kada
Az yoğurtla açılan hamur için tercihe göre kavrulmuş un, öğütülmüş
fındık ya da ceviz konarak burma şeklinde tepsiye halkalar halinde
dizilir.Üzerine yoğurt sürülerek fırında pişirilir.
8. Fırın ekmeği
Özellikle esmer buğday unu ile tuğla örülü fırınlarda odun ateşinde
pişirilen son zamanlarda yaygın Trabzon ekmeği büyüklüğünde lezzetli
ekmektir.Bayatlamaya dayanıklı olması açısından tercih edilir.
9. Tandır Ekmeği
Ağırlıklı sahil ilçeleri dışındaki yerlerde, esmer buğday unu ile tuğla
örülü yer altı tandır fırınlarda çalı ateşi ile pişirilen lezzetli bir
ekmek türüdür.Kısa sürede bayatlaması nedeni ile anlık ihityaçlarda
kullanılır.
10. Mısır Ekmeği (Çadi)
Mısır unu ile pileki veya kuzine sobada pişirilir.Hemen her öğünde
sofraların baştacıdır.
11. Pileki Ekmeği
Kilden yapılmış tepsi büyüklüğünde iki plaka içinde buğday veya
genellikle mısır unundan yapılan bir ekmek türüdür. Pileki ekmeği, halen
bulunmakla birlikte gelişen teknoloji ile birlikte maalesef kaybolamaya
yüz tutmaktadır.
12. Lavaş Ekmeği
Fırın, pileki veya tandırda ekmek pişirmeden önce ince hamurdan yapılmış
pide karın kısa sürede pişirilir ve taze tere yağı ile yenir.
13. Hamsili Ekmek
Ağırlıklı sahil ilçelerinde, içine pırasa, salça, vb sebze konarak
fırında pişirilir.
14. Artvin Pidesi
Özellikle yuvarlak veya kayık şeklinde,üzeri açık veya kapalı içine
tercihe göre peynir, kavırma, kıyma, yumurta konularak veya sade (yağlı)
taş fırında tere yağla pişirilir.
15. Katmer
İçine kavrulmuş un, kırılmış ceviz veya fındık konarak taze yufka ile
yapılan bir börek türüdür.
16. Erişte
İnce ince kıyılmış yufka fırında kavrularak kurutulur ve yıl boyunca
saklanır.Üzerine kaynar su gezdirildikten sonra tere yağda döndürülerek
servis yapılır.Tercihe göre üzerine toz şeker dökülerek de yenir.
17.
Silor
İnce boru şeklinde kıvrılarak bir 4-5 cm eninde kesilen yufkalar fırında
kavrularak kurutulur ve yıl boyunca saklanır.Üzerine kaynar su
gezdirildikten sonra bir kat yoğurt sürülür ve tere yağ ile servis
yapılır.Tercihe göre, bir süre fırında pişirilir.
18. Kaymaklı Börek
İçine kaymak konarak taze yufka ile yapılan bir börek türüdür.
19. Lokum
Mayalı hamur ekmek kıvamında çorba hacminde top eklinde özellikle halis
zeytinyağında kızartılır; bal, pekmez veya yoğurda banarak afiyetle
yenir.
20.
Bişi
Mayalı hamur ekmek kıvamında iki avuç içi büyüklüğünde ince yuvarlak
pide şeklinde özellikle halis zeytinyağında kızartılır; bal, pekmez veya
yoğurda banarak afiyetle yenir.
21. Ev Makarnası (Mantı)
Mayalı hamur muska veya eksem şeklinde içine kıyma konmadan makarna gibi
pişirilir. Üzerine yoğurtsuz ve tere yağ dökülerek afiyetle yenir.
22. Cevizli/Fındıklı Börek
İçine öğütülmüş ceviz veya fındık konarak taze yufka ile yapılan bir
börek türüdür.
B) ÇORBALAR.
1. (Nişoşlu) Yoğurt Çorbası
Nane benzeri ve dağlarda yetişen "nişoş" aromalı bitkinin kullanılarak
yapılan tere yağlı yoğurt çorbasıdır ve özellikle Artvin'in iç
kesimlerinde yayla, mezra ve dağ köylerinde yaygındır.
2. (Beyaz) Lahana Çorbası
Beyaz lahana ince ince doğranarak yoğurt ve çok az un ile yapılan
bulamaça su katılarak nane benzeri ve dağlarda yetişen "nişoş" aromalı
bitkinin kullanılarak yapılan tere yağlı yoğurt çorbasıdır. Özellikle
Artvin'in iç kesimlerinde ; yayla, mezra ve dağ köylerinde yaygındır.
3. (Gemdimalı) Süt Çorbası
Gendima (haşlanıp güneşte kurutulmuş buğday tanesi) ile su yerine süt
katılarak yapılır.Bir tür, bol sütlü şekersiz (tercihe göre tuz
katılabilir) sıcak sütlaç tadını andırır. Özellikle reyhan ve nane
katılan bu çorba, Artvin'in iç kesimlerinde yaygındır.
4. Kesme (Mantılı Süt Yemeği)
Kesme (parça halinde içi boş mantı) su yerine süt katılarak yapılan bir
tür çorbadır.
5. (Siyah) Mercimek Çorbası
İçine erişte biçiminde kesilmiş ev mantısı katılarak siyah mercimek ile
yapılır.Üzerine tercihe göre sirke dökülerek servis yapılan bu çorba,
Artvin'in iç kesimlerinde yaygındır.
6. Çinçar (ısırgan otu) Çorbası
Çinçar (ısırgan otu) ile yapıla daha çok sahil ve sahile yakın yerlerde
yaygındır.
7. Şalgam çorbası
Şalgam (pancar) otu, un, yoğurt ve/veya taze kaymak bulamaçı ile yapılan
bu çorba türü daha çok dağ köylerinde yaygındır.
C) YEMEKLER
1. Motrella
İpsiz taze fasulye çok az su ile (yağsız) pişirilir.İçine kuru veya taze
soğan,öğütülmüş ceviz veya fındık konarak iyice karıştırılırak servis
yapılır.Özellikle mısır ekmeği doğranarak sıcak veya taze yenir.Daha çok
sahil ve sahile yakın kısımlarda yenir.
2. Lapurçen
Bahar aylarında toplanan taze asma (üzüm) yaprağı güneşte
kurutulur.İçine salça konulmadan özellikle zeytinyağı ile parça et veya
kemikli etle birlikte doğranmış soğan ile pişirilir.
3. Puçuko
İpsiz taze fasulye güneşte kurutur.Özellikle kış aylarında, içine
çok
az bulgur ve salça konarak pişirilir.Tercihe göre üzerine sirke
dökülerek yenir.
4. Kara
lahana
Yıl boyunca tüm ilçelerde vazgeçilmez geleneksel bir yemektir.Kara
lahana, ıspanak büyüklüğünde kesilerek suda iyice pişirilir.Suyu
süzüldükten sonra içine mısır kırığı (ğırğıl), tercihe göre taze ekşi
erik (veya marmeladı), taze mısır taneleri, acı sivri biber ve domates
konularak iyice pişirilir.Üzerine eritilmiş tere yağ konarak servis
yapılır.İçine taze pişmiş mısır ekmeği doğranarak afiyetle yenir.
5. Çinçar (ısırgan otu) yemeği
Özellikle bahar aylarında taze ısırgan otu ıspanak gibi pişirilir.
6. Kabaklı Taze Fasulye
Taze fasulye bol bal kabağı katılarak çok az tuz ve şeker ile
pişirilir.
7. (Bulgurlu) Taze Fasulye
Taze fasulye, içine çok az bulgur pişirilir.
8. (Kinzili) Taze Fasulye
Taze fasulye, yörede salata vb yemeklerde kullanılan ve sevilen bir otsu
bitki olan (maydonaza benzer) kinzi katılarak pişirilir.
9.
Kara Lahana Sarması
Yıl boyunca tüm ilçelerde vazgeçilmez geleneksel bir yemektir. Kara
lahana yaprakları suda iyice pişirilir.Suyu süzüldükten sonra özellikle
kıymalı içle sarılır.Taze pişmiş mısır ekmeği ile afiyetle yenir.
10. Çarğala (pazı) yemeği
Yörede bilinen adı ile pazı, ıspanak gibi sulu veya yumurtalı özellikler
zeytinyağda pişirilir.
11. Taze fasulye kızartması
Taze fasulye özellikle biber, soğan ve patates ile az zeytinyağında
buğulanarak kızartılır.
12. Kabaklı Pilav
Pilavlık pirinç ve ince doğranmış bal kabağı birer sıra tencereye konur
ve karıştırılmadan az ateşte pişirilir.Tercihen tere yağı kullanılır.
13. Şalgam (Pancar) Yemeği
Şalgam (pancar) patates yemeği gibi çok az pirinç ve salça ile
pişirilir.
14. Turşu Kavurma
Özellikle fasulye turşusu ince ince doğranarak soğan (ve pırasa) ile çok
az yağ ile buğulanarak kavrulur.Taze pişmiş mısır ekmeği ile afiyetle
yenir.
15. Hamsili Pilav
Pirinç ve önceden ayıklanmış salamura veya taze hamsi ile birer sıra
tepsiye dizilerek fırında pişirilir.
16. Turşulu Pilav
Pilavlık pirinç ve ince doğranmış özellikle fasulye turşusu az ateşte
pişirilir.Tercihen tere yağı kullanılır.
17. Hamsi Buğulama
Kuru soğan ve limon halkalar halinde tepsiye bir sıra dizilir, üzerine
ayıklanmış hamsi sıralanır.Üzerine tercihe göre sulandırlımış salça ve
bir miktar sıvı yağ eklenir; az ateşte fırında pişmeye yakın üzerine
maydanoz serpilir.
18. Salamura Hamsi
Özellikle sahil kesiminde hamsi sezon dışı kullanılmak üzere salamura
olarak saklanır.İhtiyaç duyuldukça kullanılır.
19. (Yatık) Döner (Çağ Döneri)
Özellikle iç kesimlerde az yağlı koyun veya dana eti dilimler halinde
şişe takılarak köz üzerinde yatık bir şekilde yavaşça pişirilir.Pişen
kısımlar çağ adı verilen küçük şişlere geçirilerek yenir.Tercihen, et
parçaları arasına soğan, domates veya taze biber konur.Karabiber ve tuz
etin terbiyesinde vazgeçilmezdir.
20.MEŞHUR YUSUFELİ CAĞ KEBABI YAPILIŞI
İsteğe
göre dana veya oğlak etinden yapılır sinirleri alınmış etimiz ilk önce
terbiye edilmiş soğanımız baharatlarımız(reyhan,kırmızı pul biber)ve
dilimlenmiş domatesimiz ile bir güzel karıştırılır yoğrulur tuzlanır
ondan sonra şişe dizilir ve yatay bir şekilde ateşe verilir kebabımız
afiyetle cağ lara kesilerek servise sunulur.
Gön :
Öz kıpçak Türk Kültürü Cag kebabı) (ARTVİN KIPÇAK(GÜNEY KAFKAS) TÜRK
KÜLTÜRÜNÜ YAŞATMA VA TANITMA PLATFORMU) Dursun ve İmamali Çiçek
D) TAVA YEMEKLERİ
1. Kuymak
Eriyen ve uzayan (çiçil) peynir tercihe göre beyaz un veya mısır unu,
çok az su ve tere yağ/sıvıyağ ile beğendi kıvamına gelene dek tavada
karıştırılarak pişiriliir. Pişmenin en iyi işaretei kuymağım "kusması"
yani yağını salıvermesidir.Tüm öğünlerde baştacıdır.Pratik ve kolay
bulunurluğu bakımından her zaman tercih edilir.
2. Kaymağın Kuymağı
Taze kaymak tercihe göre beyaz un veya mısır unu ile beğendi kıvamına
gelene dek tavada karıştırılarak pişiriliir. Pişmenin en iyi işaretei
kuymağım "kusması" yani yağını salıvermesidir.Daha çok kaymağın bol
olduğu yayla ve mezralarda yaygındır.
3. Mıhlama
Uzayan(civil) peynir eritilmiş tere yağda bir müddet pişirildikten sonra
üzerine çırpılmış yumurta ilave edilerek ekmek banabilecek kıvama
geldiğinde özellikler mısır ekmeği ile afiyetle yenir.
4. Peynir tavalama
Uzayan(civil) peynir ve tervihe göre süzme yoğurt veya lor eritilmiş
tere yağda bir müddet pişirilir.
5. Dügmeç
Bayat ekmek terağda kavrularak (tercihe göre çok az peynir konabilir)
genelde kahvaltıda yenir.
6. Çılbır (Sarmısaklı)
İçine çok az su konan bir tavaya kişi başına bir adet olmak üzere
pişirilen yumurta üzerine (tercihe göre sarmısaklı) eritilmiş tere yağ
dökülerek afiyetle yenir.
7. Çılbır (Sütlü)
İçine çok az süt konan bir tavaya kişi başına bir adet olmak üzere
pişirilen yumurta üzerine eritilmiş tere yağ dökülerek afiyetle yenir.
8. Kavurmalı Yumurta
Kışlık olarak hazırlanan kavurma üzerine çırpılmış yumurta konarak
tavada pişirirlir.
9. Sahanda Yumurta
Bakır sahan (tabak) içine konan tere yağ içine köy yumurtası konup üzeri
bir başka sahan ile örtülerek kendi halinde pişmeye bırakılır.
10. Kaygana
Yumurta tercihe göre sade veya sebzeli omlet şeklinde tavada pişirilir.
E) DİĞER
1. Sığen
Yeni doğum yapmış ineğin sütünden yapılan ve kendine özgü bir tadı olan
yoğurt.
2. Nağiço
Koyun kuyruğu kavurması soğuk olarak kahvaltıda katık olarak yenir.
3. Kavrulmuş Zeytin
Yörede Çoruh şeriidnde yetişen zeytinlerin en kalitelisii özellikle az
ısıda fıırnda çok az kavrulur. Kendine özgü lezzeti ve kısa sürede
tüketilmesi zorunluluğu ile az üretildiği için yöred çok makbuldur.
4. (Ceviz/Fındıklı) Cacık
Rendelenmiş salatalık ve öğütülmüş ceviz/fındık içine su katılmamış
yoğurt ile karıştırılır.Üzerine tercihe göre nane veya yörede yetişen
reyhan konarak servis yapılır.
5. Boran (pazı veya ıspanaklı yoğurt)
Suda haşlanmış ıspanak veya pazı yaprağı cacık şeklinde yenir.
6. Lorlu Pekmez
Taze tuzsuz lor üzerine yöre pekmezi dökülerek tahinli pekmez kıvamında
kahvaltılık olarak yenir.
7. Haşlanmış Mısır
Karlı kış günlerinde yazdan haşlanarak kurutulmuş mısır taneleri suda
pişirilerek kaşıkla eğlencelik olarak sıcak yenir.
8. Çaşur
Kayalık ve yüksek alanlarda yetişen otsu bir bitki olan "çaşur" turşu
şeklinde salamura olarak kahvaltıda veya diğer öğünlerde yenir.Yumurtalı
ıspanak gibi de pişirilebilir.
9. Küme
Diğer illerde "sucuk" olarak da bilinen üzüm veya dut şırası, fındık
veya ceviz içi ile yörede yapılan "kümenin" kendine has bir lezzeti
vardır.
10. Pestil
Küme maltının bez üzerine yayılarak (özellikle ceviz ve fındık
konmaksıızn)kağıt kalındığında kurutulmuş şeklidir.
11. Kesme
İçine ceviz veya fındık konmamış sade pestilin kalınca kesilip
kurutulmuşudur.
12. Papa
Pekmez veya koyu marmelat mısır unu veya beyaz un ile malt kıvamında
ateşte pişirilir; tercihe göre sıcak veya soğutularak (üzerine fındık
veya ceviz konarak) yenir.
13. Kağ (meyve kurusu)
Doğranarak güneşte kurutulmuş meyve özellikle uzun kış günlerinde çerez
gibi yenir.
14. Çam sakızı
Yöre ormanlarında yetişen köknar ağacı reçinesi sakız olarak çiğnenir..
F) TATLILAR
1. Hasuta
Pekmez veya şeker nişasta az su ile tere yağda malt kıvamında pişirilir,
sıcak servis yapılır.Özellikle, bebek,çocuk ve hasta yemeği olarak
bilinir.
2. Laz Böreği
Köy yumurtası, tere yağ, süt ve şekerle yapılan karışım birkaç kat yufka
arasına konarak fırında pişirilir. Pişmeye yakın üzerine karabiber
taneleri serpilerek sıcak veya soğuk olarak afiyetle yenir.
3. Şoti Baklava
Saçda kavularak kurutulmuş yufka aralarına öğütülmüş ceviz veya fındık
konarak yapılır; pişirildikten sonra üzerine baklava ağdası dökülür.Ağda
baklavanın içine sinmesinden sonra servis yapılır.
4. Kağ (kuru meyve) hoşafı
Doğranarak güneşte kurutulmuş meyve ile yapılır.
5. Erişte tatlısı
İnce ince kıyılmış yufka fırında kavrularak kurutulur ve yıl boyunca
saklanır.Üzerine kaynar su gezdirildikten sonra içine şeker katılarak
tere yağda döndürülerek servis yapılır.
6. Silor tatlısı
İnce boru şeklinde sarılmış yufka birkaç santim genişliğinde kesilerek
kurutulur ve yıl boyunca saklanır.Üzerine kaynar su ve tere yağ
gezdirildikten içine şeker katılarak fırında pişirilir.
7. Kayısefe
Doğranarak güneşte kurutulmuş meyve (özellikle kayısı ve erik kurusu)
içine öğütülmüş ceviz veya fındık katılarak çok az su ve tere yağ ile
tavada karıştırmadan pişirilir.Tatlı veya yemek şeklinde yenir.
8. Fırında Elma/Ayva
Bütün elma veya ayva özellikle kış aylarında fırında pişirilir.
9. Zurbiyet
Kızdırılmış tere yağına bal, pekmez veya şeker ağdası ilave edilerek
sıcak yenen tatlıdır.
10. Elma Yemeği
Dilimlenmiş elma çok az su şeker ve su ile pişirilir, üzerine öğütülmüş
fındık veya ceviz dökülerek servis yapılır..